Biblioteka wiedzy
100 artykułów uporządkowanych po kategoriach. Każdy podpisany przez eksperta z dyplomem i z bibliografią u dołu.
Ashwagandha (Withania somnifera, witania ospała) to roślina z rodziny psiankowatych, powszechnie stosowana w tradycyjnej medycynie indyjskiej (Ajurweda). W suplementach diety wykorzystuje się głównie e
Berberyna to alkaloid izochinolinowy występujący w roślinach takich jak berberys zwyczajny (Berberis vulgaris), gorzknik kanadyjski czy koptis chiński. W suplementach najczęściej występuje jako chlorow
Kurkumina to główny związek aktywny chemicznie występujący w kłączu ostryżu długiego (Curcuma longa, popularnie: kurkuma). W suplementach diety wykorzystywany jest najczęściej ekstrakt z kurkumy standa
Lwia grzywa (Hericium erinaceus), znana także jako soplówka jeżowata, to grzyb jadalny i leczniczy pochodzący z Azji Wschodniej. W tradycyjnej medycynie chińskiej stosowany był jako środek „wzmacniając
Rhodiola rosea, znana jako różeniec górski, to roślina adaptogenna tradycyjnie stosowana w medycynie ludowej Skandynawii, Rosji i Chin. Adaptogeny to substancje, które mają rzekomo zwiększać odporność
Cynk to jeden z kluczowych mikroelementów, niezbędny m.in. do prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego, syntezy białek, gojenia ran i podziału komórek. Niedobory cynku mogą skutkować zaburze
Magnez jest jednym z najważniejszych mikroelementów dla układu nerwowego. Niedobory tego pierwiastka bywają wiązane z nasileniem objawów stresu, lękliwością, problemami ze snem czy rozdrażnieniem. Nie
Cynk to pierwiastek śladowy, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, gojenia ran, syntezy DNA i wielu enzymów. Jego niedobór prowadzi m.in. do trudności w zwalczaniu infekcji o
Cynk to pierwiastek śladowy wymagany do prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego, syntezy DNA i regulacji hormonów (w tym testosteronu). Organizm nie magazynuje cynku, dlatego codzienna poda
Magnez jest kationem odgrywającym kluczową rolę w przewodnictwie nerwowym, regulacji syntezy neuroprzekaźników (głównie GABA - główny neuroprzekaźnik hamujący w OUN) oraz w utrzymaniu równowagi elektro
Najpopularniejszy mit dotyczący mineralnych mieszanek to założenie, że jeden zestaw składników pokryje potrzeby każdego organizmu. Rzeczywistość jest bardziej złożona. Zapotrzebowanie na minerały zależ
Jod jest niezbędnym mikroelementem, kluczowym dla prawidłowej syntezy hormonów tarczycy: tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Hormony te regulują metabolizm, rozwój układu nerwowego i wzrost u dziec
Koenzym Q10 (ubichinon, ubidekarenon) to substancja witaminopodobna obecna w każdej komórce organizmu. Pełni kluczową rolę w mitochondrialnym łańcuchu oddechowym - procesie, w którym komórki pozyskują
Koenzym Q10 to związek niezbędny do produkcji energii w mitochondriach każdej komórki. W suplementach występuje w dwóch formach:
Żelazo w suplementach występuje w kilku kluczowych postaciach różniących się biodostępnością (czyli stopniem, w jakim dany związek trafia z przewodu pokarmowego do krwi), profilem działań niepożądanych
Związek między poziomem magnezu a migrenami badany jest od ponad 30 lat. Część pacjentów z migreną wykazuje niższe stężenia magnezu w surowicy, osoczu lub erytrocytach (Rude et al., 1998; PMID: 9777364
Magnez to jeden z kluczowych jonów w naszym organizmie - bierze udział w ponad 300 reakcjach enzymatycznych, wpływa na pracę mięśni, układ nerwowy i syntezę DNA. Niedobory są częste, ale wybór odpowied
Zainteresowanie magnezem jako wsparciem snu i redukcji stresu wzrosło w ostatnich latach, czemu sprzyjają częste doniesienia o jego „uspokajającym” działaniu. Jednak rzeczywistość jest bardziej złożona
Magnez to jeden z kluczowych makroskładników mineralnych, biorący udział w ponad 300 reakcjach enzymatycznych w ludzkim organizmie. Reguluje m.in. przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, syntezę DNA i RNA, pr
Potas jest kluczowym kationem wewnątrzkomórkowym, niezbędnym do utrzymania równowagi wodno-elektrolitowej, przewodnictwa nerwowo-mięśniowego oraz kontroli ciśnienia tętniczego. Jego działanie hipotensy
Selen jest niezbędnym mikroelementem, który pełni rolę kofaktora wielu enzymów (m.in. peroksydazy glutationowej, dejodaz). W suplementacji i żywności spotykamy dwie główne grupy związków selenu:
Selen jest niezbędnym mikroelementem, kluczowym dla prawidłowego działania peroksydaz glutationowych i dejodaz - enzymów odpowiedzialnych za konwersję hormonów tarczycy. Aktywna forma T3 (trójjodotyron
Zalecane dzienne spożycie wapnia (ang. RDA - Recommended Dietary Allowance) jest zróżnicowane zależnie od wieku, płci i stanu fizjologicznego. Według Instytutu Medycyny (IOM, 2011) oraz EFSA (2017) dor
Wbrew powszechnym przekonaniom, decyzja o włączeniu „zelazo suplement” nie powinna opierać się wyłącznie na objawach takich jak zmęczenie czy bladość skóry. Decydujące są wyniki badań laboratoryjnych:
Kolagen to białko strukturalne, stanowiące główny składnik tkanki łącznej, w tym chrząstki stawowej, ścięgien i więzadeł. W organizmie człowieka występuje przynajmniej 28 typów kolagenu, z których najw
Kolagen to główne białko tkanki łącznej, stanowiące około 30% białek organizmu człowieka. Znajduje się w skórze, kościach, ścięgnach i chrząstkach. Z punktu widzenia fizjologii, kolagen zapewnia wytrzy
Tauryna (kwas 2-aminoetanosulfonowy) to aminokwas siarkowy, naturalnie obecny w organizmie człowieka, szczególnie w mięśniach szkieletowych, sercu, mózgu i siatkówce oka. Nie jest aminokwasem białkowym
Powszechne przekonanie, że witaminy można przyjmować bez ograniczeń, nie znajduje potwierdzenia w literaturze naukowej. W praktyce klinicznej obserwuje się coraz więcej przypadków toksyczności wynikają
Witamina D (cholekalcyferol) pełni szereg funkcji wykraczających poza mineralizację kości. Jej aktywna forma (kalcytriol) oddziałuje na receptory VDR obecne w licznych obszarach mózgu, w tym w hipokamp
Witamina C (kwas L-askorbinowy) to związek chemiczny rozpuszczalny w wodzie, pełniący rolę kofaktora wielu enzymów, przeciwutleniacza (antyoksydanta) oraz uczestnika syntezy kolagenu. Jego niedobór pro
Kwas foliowy (kwas pteroiloglutaminowy) to syntetyczna, utleniona forma witaminy B9, wykorzystywana w suplementach i dodawana do żywności. Metylofolian, a dokładniej 5-metylotetrahydrofolian (5-MTHF),
Witamina A to grupa związków chemicznych o aktywności retinoidowej, w tym retinol, retinal, kwas retinowy i estry retinylu. Kluczowe funkcje dla skóry obejmują:
Witamina B12 (kobalamina) to rozpuszczalny w wodzie związek niezbędny do syntezy DNA, produkcji czerwonych krwinek oraz prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Bierze udział w przemianie homocyst
Cyjanokobalamina i metylokobalamina to dwie najczęściej spotykane formy witaminy B12. Obie zawierają kobaltowy rdzeń, jednak różnią się przyłączoną grupą: cyjanokobalamina zawiera resztę cyjankową (-CN
Witamina B12 (kobalamina) jest niezbędnym koenzymem dla funkcjonowania układu nerwowego, syntezy DNA oraz powstawania czerwonych krwinek. W organizmie człowieka występuje w kilku aktywnych formach: met
Witamina B6 (pirydoksyna) to grupa związków chemicznych obejmujących pirydoksynę, pirydoksal i pirydoksaminę oraz ich fosforanowe pochodne. Aktywną formą jest fosforan pirydoksalu (PLP, ang. pyridoxal
Witamina B6 to grupa sześciu związków, z których najczęściej spotykana w suplementach jest chlorowodorek pirydoksyny. W organizmie każda z tych form musi zostać przekształcona do aktywnej postaci - fos
Biotyna, określana także jako witamina B7 lub witamina H, to rozpuszczalny w wodzie koenzym, który odgrywa kluczową rolę w metabolizmie tłuszczów, węglowodanów oraz aminokwasów. Bierze udział m.in. w k
Witamina C (kwas askorbinowy) jest hydrofilową witaminą o silnych właściwościach redukujących (antyoksydacyjnych). Organizm ludzki nie syntetyzuje jej samodzielnie, dlatego musi być dostarczana z dietą
Witamina C, czyli kwas askorbinowy, to organiczny związek chemiczny rozpuszczalny w wodzie, niezbędny dla człowieka. W suplementach i preparatach farmaceutycznych praktycznie zawsze występuje jako kwas
Witamina C liposomalna to kwas askorbinowy zamknięty w mikroskopijnych pęcherzykach tłuszczowych (liposomach), mających rzekomo zwiększać jej wchłanianie z przewodu pokarmowego. Technologia liposomalna
Linus Pauling, dwukrotny laureat Nagrody Nobla, w latach 70. XX wieku stał się ikoną promocji megadawek witaminy C, głosząc (wbrew ówczesnej i współczesnej wiedzy), że suplementacja 1-3 g witaminy C dz
Witamina D to grupa związków steroidowych, rozpuszczalnych w tłuszczach, kluczowych dla gospodarki wapniowo-fosforanowej i zdrowia kości. Jej główne formy to cholekalcyferol (D3, pochodzenie zwierzęce,
Od początku pandemii SARS-CoV-2 witamina D była jednym z najczęściej badanych mikroskładników w kontekście przebiegu i prewencji COVID-19. Wczesne obserwacje sugerowały korelację między niskim poziomem
Badania z ostatniej dekady sugerują związek między niedoborem witaminy D a ryzykiem rozwoju zarówno cukrzycy typu 1, jak i typu 2. Mechanizmy obejmują:
Zachorowania na grypę oraz inne infekcje wirusowe dróg oddechowych wykazują wyraźną sezonowość - szczyt przypada na miesiące jesienno-zimowe. To właśnie w tym okresie obserwuje się najniższe stężenia 2
Ocenia się, że niedobór witaminy D występuje nawet u 60-80% pacjentów z Hashimoto (autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy) - znacznie częściej niż w populacji ogólnej. Sugeruje się, że witamina D może
Witamina D to grupa związków steroidowych, z których najważniejsze dla człowieka są cholekalcyferol (D3, pochodzenia zwierzęcego) i ergokalcyferol (D2, roślinny). Główną funkcją witaminy D jest regulac
Witamina D to prohormon rozpuszczalny w tłuszczach, kluczowy dla mineralizacji kości oraz regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej. Noworodki rodzą się z niewielkimi zapasami tej witaminy, a jej synt
Witamina D obejmuje dwie główne formy: D2 (ergokalcyferol) i D3 (cholekalcyferol). D3 jest syntetyzowana w skórze pod wpływem promieniowania UVB oraz występuje w tłustych rybach, tranach i jajach. Obie
Witamina D (cholekalcyferol - D3, ergokalcyferol - D2) to prohormon, którego aktywna forma - 1,25(OH)₂D - oddziałuje z receptorami VDR (Vitamin D Receptor) obecnymi w wielu komórkach układu immunologic
Witamina D odpowiada za regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, przez co pośrednio wpływa na mineralizację kości i procesy ich resorpcji (rozpadu). Jej aktywna postać - 1,25(OH)2D, czyli kalcytriol
Witamina D to grupa steroidowych związków rozpuszczalnych w tłuszczach. Najważniejsze formy to D2 (ergokalcyferol, pochodzenia roślinnego) i D3 (cholekalcyferol, syntetyzowany w skórze pod wpływem prom
Witamina D to grupa związków rozpuszczalnych w tłuszczach, z których najważniejszą rolę biologiczną pełnią witamina D3 (cholekalcyferol) i D2 (ergokalcyferol). W organizmie witamina D jest przekształca
Witamina D, a właściwie hormon steroidowy (cholekalcyferol - D3, ergokalcyferol - D2), jest kluczowa dla gospodarki wapniowo-fosforanowej. Jej receptory (VDR, ang. vitamin D receptor) znajdują się nie
Witamina D to grupa związków rozpuszczalnych w tłuszczach, kluczowych dla gospodarki wapniowo-fosforanowej, mineralizacji kości i funkcjonowania układu odpornościowego. W organizmie człowieka główną fo
Witamina D jest rozpuszczalnym w tłuszczach prohormonem, którego aktywna forma (kalcytriol) reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową. Wpływa na mineralizację kości i zębów, funkcję układu odpornościowe
Na rynku dostępne są głównie dwie formy farmaceutyczne witaminy D3 (cholekalcyferol) przeznaczone do suplementacji doustnej:
Witamina D3 (cholekalcyferol) to witamina rozpuszczalna w tłuszczach, syntetyzowana w skórze pod wpływem promieniowania UVB lub dostarczana z dietą i suplementami. Jest prekursorem aktywnego hormonu -
Obie formy są prowitaminami, które w wątrobie ulegają hydroksylacji do 25(OH)D - głównej formy krążącej, mierzonej w diagnostyce niedoboru. Następnie w nerkach powstaje czynny hormonalny 1,25(OH)₂D.
Witamina E to grupa ośmiu związków chemicznych (tokoferole i tokotrienole), z których biologicznie najaktywniejszy jest α-tokoferol. Jako witamina rozpuszczalna w tłuszczach, magazynowana jest głównie
Witamina E to grupa związków rozpuszczalnych w tłuszczach, obejmujących tokoferole i tokotrienole. Najważniejszą, aktywną biologicznie formą jest α-tokoferol. Jej główna funkcja to ochrona komórek prze
Witamina K2 to termin obejmujący szereg związków z grupy menachinonów (MK), które różnią się długością łańcucha bocznego izoprenoidowego. Najczęściej analizowane formy to MK-4 (menachinon-4) i MK-7 (me
Witamina K2 to określenie dla grupy menachinonów (MK-n), w których „n” oznacza długość łańcucha bocznego. Najczęściej spotykane formy w suplementach i żywności to MK-4 (menachinon-4) oraz MK-7 (menachi
Witamina B kompleks to określenie mieszaniny wszystkich głównych witamin z grupy B, podawanych jednocześnie w jednej formie preparatu. Najczęściej w suplementach spotkać można następujące składniki:
Kreatyna (kwas α-metyloguanidynooctowy) to związek naturalnie występujący w mięśniach szkieletowych, produkowany endogennie (z aminokwasów: arginina, glicyna, metionina) oraz dostarczany z dietą (główn
Kreatyna to związek naturalnie występujący w mięśniach szkieletowych, gdzie pełni rolę rezerwuaru energii dla krótkotrwałych, intensywnych wysiłków, takich jak sprint czy podnoszenie ciężarów. Suplemen
Melatonina to hormon wydzielany głównie przez szyszynkę wieczorem i w nocy. Jej główną funkcją jest regulacja rytmu dobowego snu i czuwania, czyli tzw. zegara biologicznego (rytmu okołodobowego). Synte
Procesy starzenia wpływają na funkcje przewodu pokarmowego, wchłanianie i metabolizm składników odżywczych. Po 50. roku życia obserwujemy:
Na rynku suplementacyjnym roi się od produktów kierowanych do sportowców. Jednak potrzeby i ryzyka związane z suplementacją są zupełnie inne dla osoby ćwiczącej rekreacyjnie 3-4 razy w tygodniu niż dla
Kwas alfa-liponowy (ALA, kwas tioktynowy) i acetyl-l-karnityna (ALCAR) to dwa często omawiane związki w kontekście wsparcia funkcji poznawczych. Często są wrzucane do jednego worka jako „neuroprotekcyj
Omega-3 i omega-6 to grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WNKT), których organizm nie potrafi sam wytwarzać. Musimy więc dostarczać je z pożywieniem. Do omega-3 zaliczamy m.in. ALA (kwas α-lin
Kwas alfa-linolenowy (ALA) to roślinny kwas omega-3, dominujący w oleju lnianym. Kwas eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA) to długołańcuchowe kwasy omega-3 pochodzenia morskiego, obecne w ol
Kwasy tłuszczowe omega-3 to rodzina wielonienasyconych tłuszczów, najważniejsze dla człowieka są: kwas eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA). Znajdują się przede wszystkim w tłustych rybach m
Luteina i zeaksantyna to karotenoidy - barwniki obecne w zielonych warzywach liściastych, żółtkach jaj czy kukurydzy. W oku człowieka koncentrują się głównie w plamce żółtej (macula lutea), gdzie pełni
Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które - w odpowiedniej ilości - mogą korzystnie wpływać na zdrowie gospodarza. Pojęcie „korzyści” wymaga tu precyzji: nie każdy probiotyk działa „na wszystko”, a skut
Spirulina (Arthrospira platensis) i chlorella (Chlorella vulgaris) to mikroalgi, często reklamowane jako „superfoods”. Spirulina jest cyjanobakterią (niebiesko-zieloną bakterią, dawniej zaliczaną do al
Menopauza to trwałe ustanie miesiączkowania, najczęściej między 45. a 55. rokiem życia. Spadek poziomu estrogenów prowadzi do szeregu zmian metabolicznych, m.in. przyspieszonej utraty masy kostnej, wzr
W Polsce rynek produktów dla dzieci deklarujących wsparcie „odporności”, „mózgu” lub „wzrostu” wzrósł o kilkadziesiąt procent w ostatnich latach. Rodzice, zalewani marketingiem i niejednoznacznymi reko
Dyskusja o diecie wegańskiej zwykle koncentruje się wokół niedoborów witaminy B12 oraz witaminy D. Dane epidemiologiczne (Craig et al., 2009; PMID: 19263912) pokazują, że osoby na diecie roślinnej niem
W okresie ciąży zapotrzebowanie na niektóre witaminy i minerały znacząco się zwiększa, ale nie oznacza to, że każda kobieta powinna profilaktycznie przyjmować wieloskładnikowe preparaty. Rekomendacje t
Magnez to pierwiastek niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Uczestniczy w ponad 300 reakcjach enzymatycznych, wpływając na metabolizm energetyczny, przewodnictwo nerwowe, skurcz mięśni (
Metformina, podstawowy lek stosowany w cukrzycy typu 2, może zaburzać wchłanianie witaminy B12 (kobalaminy) w jelicie krętym. Mechanizm ten prawdopodobnie wynika z hamowania zależnego od wapnia transpo
Witamina B6, czyli pirydoksyna, pełni kluczową rolę jako koenzym w ponad 100 reakcjach enzymatycznych, w tym w syntezie neuroprzekaźników (m.in. GABA, serotonina, dopamina). Niedobór B6 może prowadzić
Witamina C (kwas askorbinowy) pełni rolę antyoksydanta, wspomaga syntezę kolagenu oraz uczestniczy w regeneracji innych przeciwutleniaczy, takich jak witamina E. Wchłanianie odbywa się głównie w jelici
Antykoncepcja hormonalna, czyli preparaty zawierające estrogeny i/lub progestageny, wpływa na metabolizm wielu mikroelementów. Witamina D (cholekalcyferol lub ergokalcyferol) przechodzi w organizmie sz
Witamina D (cholekalcyferol, D3) to prohormon, który po hydroksylacji w wątrobie (do 25(OH)D) i nerkach (do aktywnej formy 1,25(OH)2D) wywiera szereg efektów biologicznych. Kluczowa dla interakcji z le
Witamina D (głównie jako cholekalcyferol - D3) to prohormon, który po hydroksylacji w wątrobie i nerkach odpowiada za homeostazę wapnia i mineralizację kości, ale także wpływa na układ odpornościowy i
Witamina E (tokoferol) to rozpuszczalny w tłuszczach antyoksydant, który ogranicza peroksydację lipidów, czyli procesy uszkadzające błony komórkowe. Fiziologicznie jest niezbędna, m.in. dla integralnoś
Witamina K (głównie filochinon - K1 oraz menachinony - K2) jest niezbędna do aktywacji czynników krzepnięcia II, VII, IX i X, a także białek C i S. Proces karboksylacji tych czynników umożliwia prawidł
Jod jest pierwiastkiem śladowym kluczowym dla prawidłowej pracy tarczycy. Organizm człowieka nie wytwarza jodu, dlatego musi on być dostarczany z dietą. Jod wchodzi w skład hormonów tarczycy: tyroksyny
Popularne przekonanie wiąże nocne skurcze łydek niemal automatycznie z niedoborem magnezu. To uproszczenie, które znajduje więcej potwierdzenia w reklamach niż w badaniach klinicznych.
Miedź (Cu) należy do mikroskładników śladowych kluczowych dla prawidłowego funkcjonowania układów: krwiotwórczego, nerwowego i immunologicznego. U dorosłego człowieka zawartość tego pierwiastka szacuje
Potas (K⁺) jest głównym kationem wewnątrzkomórkowym - oznacza to, że większość potasu w organizmie znajduje się wewnątrz komórek, a nie we krwi. Jego fizjologiczna rola obejmuje:
Wapń (Ca) to najobficiej występujący pierwiastek w ludzkim organizmie - 99% zmagazynowany jest w kościach i zębach w postaci hydroksyapatytu. Pozostały 1% wapnia znajduje się w płynach ustrojowych, gdz
W powszechnej opinii problem niedoboru witaminy A ogranicza się do regionów Afryki Subsaharyjskiej i Azji Południowo-Wschodniej, gdzie prowadzi do ślepoty i zwiększonej śmiertelności dzieci. Jednak dan
Ryboflawina (witamina B2) jest rozpuszczalną w wodzie witaminą z grupy B, niezbędną do prawidłowego przebiegu procesów energetycznych. Jej biologicznie aktywne formy to FAD (dinukleotyd flawinoadeninow
Witamina B6 nie jest pojedynczym związkiem - to grupa sześciu form chemicznych, z których najbardziej aktywna biologicznie jest pirydoksal-5-fosforan (PLP). Uczestniczy w ponad 100 reakcjach enzymatycz
Witamina E to grupa ośmiu związków rozpuszczalnych w tłuszczach, spośród których najważniejszy biologicznie jest alfa-tokoferol. Jego główną funkcją jest ochrona błon komórkowych przed uszkodzeniem oks
Witamina K to grupa rozpuszczalnych w tłuszczach związków chemicznych, kluczowa dla syntezy białek odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi oraz metabolizm kości. Naturalnie występuje w dwóch głównych form